Przyroda

  • Drukuj

Geologia
Pod względem geologicznym Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich to środkowa część depresji sródsudeckiej, zbudowana z permskich wulkanitów i ich tufów oraz z piaskowców, zlepieńców, mułowców i łupków ilastych czerwonego spągowca (perm dolny), a także piaskowców, mułowców, łupków ilastych i wapieni cechsztyńskich (perm górny). Permskie skały wulkaniczne są twarde, odporne na wietrzenie, w morfologii terenu zaznaczają się jako góry. Obok nich, w obniżeniach, występują skały osadowe. Stoki gór są strome, wierzchołki kopulaste lub ostre, a doliny głęboko powcinane i w większości suche. Charakterystycznym elementem rzeźby są pojedyncze skałki oraz różnego rodzaju osuwiska i osypiska gruzu skalnego. Wśród osobliwości przyrody nieożywionej wyróżnia się:
- głaz narzutowy w Rusinowej,
- kamieniołom riolitu na północno wschodnim stoku góry Barbarka,
- kamieniołom riolitu przy stacji kolejowej Jedlina Górna,
- "Szczeliny Wiatrowe" w Paśmie Lesistej,
- Małpia Skała na północnym stoku Kostrzyny,
- Czerwone Skały na pn.zach. stoku Suchawy,

Szczególnie interesujące są "Szczeliny Wiatrowe" na wierzchołku góry Skalista Wielka, gdzie w szczelinach tufów riolitowych odbywa się cyrkulacja powietrza przez cały rok. Efektem jest "ciepły" wiatr zimą, a "zimny"- latem. Unikatowym obiektem w skali kraju jest reliktowy Komin Wulkaniczny w Jedlinie Zdroju, w którym występują formy skalne o pokroju kulistym.

Klimat
W podziale klimatycznym Polski opisywany obszar zaliczany jest do strefy górskiej i różni się zasadniczo od klimatu innych pogranicznych pasm Sudetów, które stanowią swoistą barierę dla mas atmosferycznych pochodzenia oceanicznego, nacierających głównie z kierunków zachodnich lub południowo-zachodnich. To o­ne mają zasadniczy wpływ na kształtowanie się pogody w tym terenie. Masy kontynentalne napływające sporadycznie z północy, północnego wschodu i wschodu mają jednoznacznie mniejsze znaczenie kilmatotwórcze. Klimat oceaniczny wykazuje małe amplitudy temperatur rocznych, dość łagodne zimy i chłodne lata. Z ustalonym ruchem mas powietrza, kształtuje się pogoda w tym terenie. Największe nasilenie kompleksów niżowych, z ciepłymi i chłodnymi frontami przypadają tu na paĽdziernik i styczeń. Te ciepłe i wilgotne masy powietrza po zetknięciu się z masywami górskimi, ochładzają się, powodując powstawanie gwałtownych ulew, podnoszących ilość wód powierzchniowych spływających do rzeki Ścinawki z jej dorzecza. Odnotować tu też trzeba bardzo krótki okres wegetacyjny z temperaturami powyżej pięciu stopni C, trwającymi 190-210 dni w roku.

Wody
Rejon omawianych Gór Suchych, Pasma Lesistej i Masywu Borowej cechuje słabo rozwinięta sieć hydrograficzna. Zaledwie 4 większe potoki posiadają tu swe zlewnie. Dotyczy to: Grządzkiego Potoku, Zadrnej, Lesku, Bystrzycy i Ścinawki. Ta ostatnia jako największa z rzek ma swój początek na zachodnich stokach Borowej w Górach Wałbrzyskich. Tu znajdują się źródła kilku strumieni odprowadzających wody do Bystrzycy oraz Pełcznicy przepływającej w swym górnym biegu przez Wałbrzych na odcinku 25km. Wymienione rzeki zaliczyć trzeba do bardzo kapryśnych ze względu na częstą zmienność poziomów odprowadzonych wód powodujących częste wylewy miejscowe, a czasami powodzie.
Wody podziemne nie mają w tym terenie większego znaczenia z uwagi na brak warstw wodonośnych. Wody wypełniające szczeliny skalne i obszary rumoszowe są mało zasobne.

Flora
Ponad 88% powierzchni parku pokrywają lasy będące w większości monokulturami. Lasy objęte zasięgiem granic parku i położone w strefie ochronnej /otulinie/ zaliczane są do lasów wodochronnych i glebochronnych. Ponad 70% wszystkich powierzchni leśnych, admnistrowane jest przez Nadleśnictwo Wałbrzych, a pozostałe 30% przez Nadleśnictwo Kamienna Góra. Kompleksy leśne w 87% stanowią drzewostany świerkowe, 8% bukowe, pozostałość 5% to lasy mieszane.
Obecny skład drzewostanów ukształtowany został przez człowieka na przełomie XIX i XX wieku w związku z rozwojem kopalnictwa rud metali kolorowych, a w szczególności wydobyciem węgla kamiennego. Wprowadzenie jednorodnych upraw świerkowych z nasion południowoniemieckiego pochodzenia zadecydowało o fakcie znacznego zubożenia siedliska glebowego i jego znacznego zakwaszenia. Od kilkunastu lat prowadzona jest na tym terenie gospodarka leśna mająca na celu sukcesywną przebudowę drzewostanów monokultury świerkowej na zgodne z warunkami siedliskowymi.
Rozległe zespoły sztucznych świerczyn, zaliczane są do kwaśnych borów. Gęstość runa leśnego i skład florystyczny przy wysokim stopniu zwarcia drzew jest obecnie bardzo uboga, reprezentuje je zaledwie kilka gatunków pospolitych jak: szczawik zajęczy, wietlica samicza, śmiałek pogięty i borówka czarna. W wyższych położeniach, gdzie zwarcie koron jest mniejsze w runie dodatkowo występują paprocie oraz trzcinnik leśny. W drzewostanach bukowych szczególną uwagę zwracają małe zespoły żyznej buczyny sudeckiej z bogatym runem, w którym występuje szczawik zajęczy, wietlica samicza, narecznica samcza, szczyr trwały, niecierpek pospolity. W kwaśnej buczynie górskiej głównym gatunkiem panującym jest: buk zwyczajny z udziałem jaworu, grabu i jarzębiny. W runie występują: płaty pokrzywy, marzanka wonna, gajowiec żółty, trzcinnik leśny, kopytnik pospolity.
Liczne fragmenty lasów mieszanych jaworowo-świerkowych charakteryzuje runo z licznymi gatunkami paproci, paprotnikiem kolczastym, gwiazdnicą gajową i skupiskami śnieżycy wiosennej.
Wzdłuż cieków, w dolinach, rośnie masowo lepiężnik biały, towarzyszący często olszy czarnej, tworzącej słabo przestrzennie rozwinięte zespoły olsów. Przy dostatku miejsca rozwinęły się też łęgi przystrumykowe, w których można spotkać wiąz pospolity i jesion wyniosły. Sporadycznie, wskutek zastąpienia ich gruntami rolnymi, przetrwały zespoły należące do typowych pierwotnych grądów. W podszyciu występują gatunki charakterystyczne dla całych Sudetów: malina zwyczajna, trzmielina zwyczajna, głóg, bez koralowy.
Na położonych w dolinach górskich łąkach rośnie kilka gatunków roślin subalpejskich takich jak: niezapominajka błotna, ostrożeń warzywny, zimowit jesienny. Na otwartych przestrzeniach, na łąkach, poboczach dróg i ścieżek, rośnie dziewięsił bezłodygowy. Wśród roślin zielnych spotykane są liczne gatunki storczyków w tym najpowszechniejsza gółka długoostrogowa.

Do najciekawszych zabytków przyrody ożywionej należą pomnikowe drzewa:
- lipy drobnolistne w Boguszowie Gorcach,
- tulipanowce amerykańskie i olsza czarna, cis pospolity, sosna-limba, buk pospolity w Jedlinie Zdroju,
- cis pospolity, sosny limby, lipa drobnolistna , dęby szypułkowe w Głuszycy,
- buk pospolity w Mieroszowie,
- lipa drobnolistna w Unisławiu Śląskim,
- cis pospolity w Sokołowsku,

Fauna
Stosunkowo niewielkie i mało zróżnicowane biotopy regionu są przyczyną ubóstwa gatunkowego tutejszej fauny. Generalnie należy ona do zachodniosudeckiego okręgu, dla którego typowym przedstawicielem jest nieduży gryzoń leśny żołędnica występująca w Górach Suchych. Na granicy lasu spotykana jest kuna leśna i jeż europejski. Występuje tu też jeleń szlachetny, sarna dzik, lis, wiewiórka /pod ochroną gatunkową, zając szarak, ryjówka górska/, a także przybywający z Gór Sowich muflon - gatunek introdukowany. Należy dodać, że w 1994 roku w Paśmie Lesistej znaleziono ślady pobytu niedĽwiedzia brunatnego, który w latach 1991 - 1994 wędrował po Sudetach. Z ciekawszych gatunków ptaków należy wymienić myszołowa /pod ochroną gatunkową/, ziębę, pliszkę górską, pluszcza, jarząbka, sowę włochatą, krzyżodzioba świerkowego. Gady reprezentowane są m.in. przez: padalca zwyczajnego, zaskrońca zwyczajnego, jaszczurki zwinkę i żyworodną. Z płazów /pod ochroną gatunkową/ m.in.: żabę trawną, ropuchę szarą, traszkę górską, salamandrę plamistą. W stosunkowo nielicznych ale czystych potokach górskich występują pstrągi.
Bardziej interesująca jest fauna bezkręgowa. Sczególnie wśród pajęczaków wykryto szereg rzadkich gatunków /Arancus nordmanni , Widera nitrata, Widera fugax , Zygiella montana/.
Spośród owadów /pod ochroną gatunkową/ - trzmiela ziemnego, mrówkę rudnicę, pazia żeglarza, niepylaka apollo, niepylaka mnemozyna /odmiana sudecka/.